W rankingu dotyczącym łatwości prowadzenia działalności gospodarczej „Doing Business 2008”[1] przygotowanym przez Bank Światowy Kazachstan zajmuje 71. miejsce spośród najważniejszych gospodarek świata. Polska w tym rankingu wypada gorzej i plasuje się dopiero na 129. pozycji.[2]
Przedsiębiorcy chcący eksportować do Kazachstanu powinni najpierw ustalić, w jaki sposób chcą być obecni w tym kraju. Mają do wyboru kilka wariantów. Najprostszą możliwością jest znalezienie partnera handlowego w Kazachstanie i sprzedaż towarów za jego pośrednictwem.
Wybór odpowiedniego partnera jest jednym z kluczowych czynników sukcesu przedsięwzięcia, zważywszy na to, że w Kazachstanie biznes opiera się w większości na osobistych relacjach. O ile w kraju tym często łamane jest prawa, to więzi osobiste są najlepszą gwarancją uniknięcia strat i kluczem do rynku. Chociaż wiele zagranicznych firm obsługuje rynek kazachstański ze swoich regionalnych biur w Rosji, to obecności firmy w kraju nic nie zastąpi.[3]
Aby znaleźć partnera handlowego i utrzymywać z nim relacje, można otworzyć przedstawicielstwo polskiej firmy za granicą. Przedstawicielstwo nie jest osobą prawną i nie jest uprawnione do prowadzenia działalności gospodarczej. Jego głównym celem jest zbieranie i udzielanie informacji, nawiązywanie kontaktów handlowych oraz przygotowanie rozmów i wizyt. Otwierając przedstawicielstwo nie jest się uprawnionym do osiągania dochodów.[4]
Druga możliwość to założenie filii, „stałego przedstawicielstwa” przedsiębiorstwa działającego w Polsce[5]. Zgodnie z 43. artykułem Kodeksu Cywilnego Republiki Kazachstanu filia to wyodrębnione podrozdzielnie osoby prawnej znajdujące się poza jej miejscem rejestracji i wykonujące wszystkie lub niektóre jej funkcje, w tym funkcje przedstawicielstwa. Filia może wykonywać jedynie te rodzaje działalności, którymi zajmuje się firma-matka. Filia także nie posiada osobowości prawnej, lecz może prowadzić działalność gospodarczą. Jest uprawniona do zaciągania zobowiązań i nabywania praw w imieniu i na rzecz firmy-matki. Firma-matka odpowiada za wszystkie zobowiązania zaciągane przez filię. Nie jest przewidziany minimalny kapitał założycielski dla filii.[6]
21. września 1994 roku została podpisana umowa między Rzeczpospolitą Polską i Republika Kazachstanu o unikaniu podwójnego opodatkowania. Dzięki temu dochody uzyskiwane przez filię nie są opodatkowane dwukrotnie.[7] W praktyce jednakże procedura ubiegania się o zwolnienie z podatku zgodnie z umową jest czasochłonna. Poza tym Firmy polskie, które świadczą usługi na terenie Kazachstanu dłużej niż rok są uznawane za „zakłady stałe” i zobowiązane do płacenia podatku.[8]
Trzecią możliwością jest zarejestrowanie działalności gospodarczej w postaci którejkolwiek ze spółek.[9] Najczęściej zagraniczni inwestorzy tworzą spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Może być ona utworzona samodzielnie przez zagraniczną osobę fizyczną lub prawną oraz przy udziale kazachstańskich osób fizycznych lub prawnych. Taka spółka staje się kazachstańską osobą prawną. Wiąże się to z pewnymi udogodnieniami, lecz również komplikacjami. Tak spółka nie będzie miała problemów z podwójnym opodatkowaniem, lecz aby otworzyć rachunek bankowy za granicą będzie musiała otrzymać licencję Narodowego Banku Republiki Kazachstanu.[10]
Minimalny kapitał założycielski to 100 miesięcznych indeksów przeliczeniowych (ros. месячные расчетные показатели). W roku 2008 kwota ta wyniosła 116 800 tenge, czyli ok. 973 USD.[11]
[1] Raport “Doing Business 2008” jest porównaniem warunków prowadzenia działalności gospodarczej, który prezentuje wskaźniki dotyczące regulacji prawnych i ochrony własności. Raport ten ma swoje ograniczenia – nie bierze pod uwagę tak ważnych aspektów prowadzenia biznesu, jak jakość infrastruktury, czy warunki makroekonomiczne. Aby uczynić dane z różnych krajów porównywalnymi, wszelkie wskaźniki odnoszą się do spółki z ograniczoną odpowiedzialnością prowadzącej swoją działalność w najbardziej znaczącym biznesowo mieście danego kraju.
[2] Doing Business 2008, www.doingbusiness.org.
[3] Doing Business In Kazakhstan: 2008 Country Commercial Guide for U.S. Companies, Department of Commerce of USA.
[4] A. Nuraniec, Kazachstan – przewodnik…, op.cit, s. 93.
[5] Rejestracja odbywa się w następującym porządku: po stwierdzeniu zgodności dokumentów założycielskich z ustawodawstwem kazachstańskim przez organy Ministerstwa Sprawiedliwości należy filię lub przedstawicielstwo zarejestrować w urzędzie statystycznym, a następnie zwrócić się do urzędu skarbowego z prośbą o wydanie numeru identyfikacji podatkowej dla kierownika przedstawicielstwa.
[6] Ambasada Republiki Kazachstanu (www.kazakhstan.pl).
[7] A. Nuraniec, Kazachstan – przewodnik…, op.cit, s. 75.
[8] A. Nuraniec, op.cit, s.135.
[9] W Kazachstanie istnieją następujące rodzaje spółek: jawna, komandytowa, z ograniczoną odpowiedzialnością, z rozszerzoną odpowiedzialnością, akcyjna otwarta i zamknięta.
[10] Ambasada Republiki Kazachstanu (www.kazakhstan.pl)
[11] www.zakon.kz.
