Perspektywy polskiego eksportu do Kazachstanu

Kazachstan jest jedną z najszybciej rozwijających się gospodarek świata. Przyrost PKB
w ostatnich latach oscyluje wokół wartości 10%, obroty handlu wewnętrznego powiększają się z roku na rok o kilkanaście procent, a globalne sieci supermarketów zapowiadają już otwarcie swoich sklepów w Kazachstanie. Rosnące wydobycie drożejącej ropy naftowej gwarantuje utrzymanie dynamicznej tendencji wzrostowej. Takie prognozy, połączone z praktycznym brakiem w tym kraju firm produkujących towary z sektora FMCG, czynią Kazachstan bardzo interesującym miejscem ekspansji dla polskich przedsiębiorców.

Obecnie Kazachstan nie jest rynkiem łatwym do prowadzenie działalności gospodarczej ze względu na wszechobecną korupcję, biurokrację i nieprzejrzystą interpretację prawa. Pierwsze trudności dla eksporterów pojawiają się prawdopodobnie już podczas procedury uzyskiwania wizy wjazdowej. Kolejne problemy powstaną w trakcie pozyskiwania wszelkich licencji i certyfikatów pozwalających na sprzedaż zagranicznych produktów w Kazachstanie. Skomplikowane procedury celne mogą znacząco spowolnić przepływ towarów przez granice.

Jednakże istnieją szanse na szybkie pozytywne zmiany. Wysokie aspiracje władz Kazachstanu przekładają się na konkretne decyzje w sferze regulowania gospodarki. Ułatwienia w eksporcie powinno przynieść rychłe wejście tego kraju do Światowej Organizacji Handlu.

Polskie firmy, szczególnie te mające doświadczenie w prowadzeniu biznesu na Ukrainie i w Rosji, powinny przemyśleć możliwość ekspansji na rynek kazachstański. Z analiz przeprowadzanych w sklepach w Ałmacie ewidentnie wynika, że niektóre kategorie produktowe są bardzo nielicznie reprezentowane i wykazują potencjał do uzupełnienia. Natomiast w innych kategoriach sprzedaje się towary tylko z wysokiego i niskiego segmentu cenowego, a nie oferuje się produktów w średniej cenie.

Poza tym prawie wszystkie towary z sektora FMCG pochodzą z importu. Oznacza to, że polscy eksporterzy nie będą musieli konkurować z wyrobami miejscowymi. Ich rywalem nie będą również marki własne, które w Kazachstanie są praktycznie nieobecne. Konkurencyjna walka z markami globalnymi nie będzie tak trudna jak w Polsce, o ile jakość tych produktów jest znacząco niższa.

Wybranie odpowiedniej strategii marketingu-mix, biorąc pod uwagę różnice kulturowe i preferencje kazachstańskich konsumentów, z pewnością pozwoli polskim eksporterom na odniesienie sukcesu w najszybciej rozwijającym się kraju Azji Centralnej.

7. Opłaty celne i wymagania prawne wobec produktów importowanych do Kazachstanu

Od roku 1995 Kazachstan zaczął obniżać cła importowe. Średnia taryfa importowa wynosiła we wspomnianym roku 15%. Obecnie jej wartość zmniejszyła się prawie dwukrotnie. Średnia taryfa importowa ważona handlem wyniosła w 2007 roku ok. 7,4%. Taka wartość wskaźnika pozwala na zakwalifikowanie Kazachstanu do gospodarek otwartych na handel z zagranicą.[1]

            Kazachstan wraz z Rosją, Białorusią, Kirgistanem i Tadżykistanem wchodzi w skład Euroazjatyckiej Wspólnoty Gospodarczej. Handel pomiędzy tymi krajami zwolniony jest z opłat celnych. Według szacunków Banku Rozwoju Azji 25% importu do Kazachstanu było objętych zerową stawką celną.[2] Towary z pozostałych krajów są objęte, w zależności od faktu, czy dany produkt jest wytwarzany w Kazachstanie oraz od stopnia przetworzenia, cłem w wysokości od zera do kilkudziesięciu procent.[3] Przynależność do poszczególnych grup towarowych i wysokość cła określa się na podstawie nomenklatury HS 96 przyjętej przez Światową Organizację Handlu. Pozostałe opłaty, jakie musi ponieść eksporter to 14%-owy podatek od wartości dodanej, akcyza w przypadku wwozu wyrobów alkoholowych lub tytoniowych oraz opłata za rozpatrzenie deklaracji celnej. Za główną stronę deklaracji należy uiścić opłatę w wysokości 50 EUR, a każda kolejna strona kosztuje 20 EUR.[4]

            W związku z dążeniami Kazachstanu do wejścia w Światową Organizację Handlu, przepisów dotyczących standaryzacji i certyfikacji produktów są stopniowo przystosowywane do międzynarodowych standardów.[5] W roku 2003 zniesiono obowiązek uzyskania pozwoleń na wwożenie artykułów żywnościowych.[6]

            Celem władz Kazachstanu jest zachowanie regulacji odnoszących się do bezpieczeństwa towarów, a zniesienie tych, które narzucają takie parametry jak kolor, czy kształt pewnych produktów.[7]

            W Kazachstanie nie są uznawane certyfikaty wydane poza krajami byłej Wspólnoty Niepodległych Państw. W przypadku importu produktów znajdujących się na liście kategorii wymagających atestowania, należy przejść skomplikowaną i czasochłonną procedurę certyfikacji.[8] Przez wielu jest ona postrzegana jako pozataryfowa bariera w handlu i znacząca przeszkoda w otwarciu rynku na konkurencję.

            Prawie wszystkie produkty importowane do Kazachstanu powinny posiadać etykiety z w języku kazachskim i rosyjskim. Najczęściej stosowaną praktyką jest naklejanie na importowanych towarach nalepek z napisami w brakujących językach. Na etykietach muszą znaleźć się takie dane, jak nazwa produktu, nazwa wytwórcy, kraj pochodzenia, data produkcji, termin ważności oraz warunki przechowywania. Od obowiązku umieszczania napisów w języku kazachskim zwolnione są np. preparaty medyczne. Jednakże ze względów marketingowych na tych produktach również warto zamieścić informacje w tym języku.[9]

---

[1] Trade Taxes in CAREC Countries, Asian Development Bank, 2007.

[2] Ibidem.

[3] Bieżące informacje na temat wysokości cła na poszczególne towary można uzyskać w Internecie pod adresem www.keden.kz. Podstawą ustalenia wartości towaru jest koncepcja cost, insurance, freight.

[4] Customs Clearance Process in Kazakhstan, op.cit. Opłaty uiszczane są w miejscowej walucie KZT po przeliczeniu z oficjalnego kursu publikowanego przez Narodowy Bank Kazachstanu.

[5] Kazachstańskie ustawodawstwo wskazuje 41 000 norm standaryzacji, z których tylko 4 000 jest powszechnie stosowanych na świecie.

[6] A. Nuraniec, Kazachstan – przewodnik…, op.cit, s. 116.

[7] Doing Business In Kazakhstan: 2008 Country Commercial Guide for U.S. Companies, op.cit.

[8] Certyfikacji wymagają m.in. preparaty farmaceutyczne. Z rozmów z przedsiębiorcami wynika, że w trakcie procedury zachowania korupcyjne nie są rzadkością.

[9] Doing Business In Kazakhstan: 2008 Country Commercial Guide for U.S. Companies, op.cit.

Przewóz towarów przez granicę kazachstańską

W Kazachstanie brakuje wysoko wykwalifikowanej siły roboczej, a nie jest łatwe zatrudnienie obcokrajowców.[1] Dopuszczalny limit zatrudnienia osób zagranicznych jest ustalany przez władze centralne dla każdego z regionów. W roku 2003 limit ten wynosił 0,14% wszystkich zatrudnionych w Republice, w 2005 roku 0,32%, a w 2007 już 0,8%. I tak w 2007 roku na pozwolenie na pracę mogło liczyć ok. 640 000 osób. Limit pozwoleń jest w zdecydowanej większości wykorzystywany przez firmy działające w przemyśle wydobywczym.[2]

            Aby uzyskać zezwolenie na zatrudnienie obcokrajowca pracodawca musi zbadać sytuację na rynku lokalnym i stwierdzić, że wśród obywateli Kazachstanu nie może znaleźć pracownika z odpowiednimi kwalifikacjami na dane stanowisko. Następnie należy zgłosić informację o wakacie do podmiotu wydającego pozwolenia i ogłosić ją w językach kazachskim i rosyjskim w mediach wyznaczonych przez centralny urząd administracji państwowej.[3] Praktyka pokazuje, że uzyskanie pozwolenia jest możliwe dla osób pracujących na stanowisku nie niższym niż starszy specjalista.

            Bez zezwolenia pracować mogą m.in. następujące osoby zagraniczne:

• Dyrektorzy filii i przedstawicielstw zagranicznych firm[4],
• Osoby nieprzybywające w Kazachstanie dłużej niż 45 dni,
• Indywidualni przedsiębiorcy, w tym prowadzący swoją działalność w sferze handlu i usług,
• Osoby posiadające kartę stałego pobytu (rus. вид на жительство).[5]

            Raport „Doing Business 2008” podkreśla niskie koszty zwolnienia pracowników oraz niewysokie obciążenia kazachstańskich pracodawców związane z ubezpieczeniem społecznym.[6] Od 1. stycznia 2008 roku minimalne miesięczne wynagrodzenie wynosi 65,45 USD, a zgodnie z oficjalnymi danymi stopa bezrobocia w 3. kwartale 2007 roku wyniosła 7%.[7]

---

[1] Kwestia zatrudniania obcokrajowców jest kontrowersyjna, szczególnie ze względu na ubóstwo kazachstańskiej wsi. Niektórzy członkowie rządu wskazują na ogromne różnice między zarobkami i w warunkach pracy Kazachów i pracowników zagranicznych. Gorące dyskusje wzbudził incydent mający miejsce na jednym z pól naftowych. Z powodu bójki między Kazachami i Turkami zatrudnionymi w jednej firmie wiele osób odniosło poważne obrażenia.

[2] Doing Business In Kazakhstan: 2008 Country Commercial Guide for U.S. Companies, op.cit.

[3] Ibidem.

[4] Zwolnienie to nie dotyczy dyrektorów spółek z ograniczoną odpowiedzialnością z udziałem kapitału zagranicznego.

[5] Правила определения квоты, условий и порядка выдачи разрешений работодателям на привлечение иностранной рабочей силы в РК от 19.06.01 г. № 836.

[6] Doing Business 2008, op.cit. W dwóch wspomnianych kategoriach Kazachstan znalazł się odpowiednio na 9. i 14. miejscu, a Polska na 40. i 21. miejscu.

[7] Doing Business In Kazakhstan: 2008 Country Commercial Guide for U.S. Companies, op.cit.

Zatrudnianie pracowników w Kazachstanie

W Kazachstanie brakuje wysoko wykwalifikowanej siły roboczej, a nie jest łatwe zatrudnienie obcokrajowców.[1] Dopuszczalny limit zatrudnienia osób zagranicznych jest ustalany przez władze centralne dla każdego z regionów. W roku 2003 limit ten wynosił 0,14% wszystkich zatrudnionych w Republice, w 2005 roku 0,32%, a w 2007 już 0,8%. I tak w 2007 roku na pozwolenie na pracę mogło liczyć ok. 640 000 osób. Limit pozwoleń jest w zdecydowanej większości wykorzystywany przez firmy działające w przemyśle wydobywczym.[2]

            Aby uzyskać zezwolenie na zatrudnienie obcokrajowca pracodawca musi zbadać sytuację na rynku lokalnym i stwierdzić, że wśród obywateli Kazachstanu nie może znaleźć pracownika z odpowiednimi kwalifikacjami na dane stanowisko. Następnie należy zgłosić informację o wakacie do podmiotu wydającego pozwolenia i ogłosić ją w językach kazachskim i rosyjskim w mediach wyznaczonych przez centralny urząd administracji państwowej.[3] Praktyka pokazuje, że uzyskanie pozwolenia jest możliwe dla osób pracujących na stanowisku nie niższym niż starszy specjalista.

            Bez zezwolenia pracować mogą m.in. następujące osoby zagraniczne:

• Dyrektorzy filii i przedstawicielstw zagranicznych firm[4],
• Osoby nieprzybywające w Kazachstanie dłużej niż 45 dni,
• Indywidualni przedsiębiorcy, w tym prowadzący swoją działalność w sferze handlu i usług,
• Osoby posiadające kartę stałego pobytu (rus. вид на жительство).[5]

            Raport „Doing Business 2008” podkreśla niskie koszty zwolnienia pracowników oraz niewysokie obciążenia kazachstańskich pracodawców związane z ubezpieczeniem społecznym.[6] Od 1. stycznia 2008 roku minimalne miesięczne wynagrodzenie wynosi 65,45 USD, a zgodnie z oficjalnymi danymi stopa bezrobocia w 3. kwartale 2007 roku wyniosła 7%.[7]

---

[1] Kwestia zatrudniania obcokrajowców jest kontrowersyjna, szczególnie ze względu na ubóstwo kazachstańskiej wsi. Niektórzy członkowie rządu wskazują na ogromne różnice między zarobkami i w warunkach pracy Kazachów i pracowników zagranicznych. Gorące dyskusje wzbudził incydent mający miejsce na jednym z pól naftowych. Z powodu bójki między Kazachami i Turkami zatrudnionymi w jednej firmie wiele osób odniosło poważne obrażenia.

[2] Doing Business In Kazakhstan: 2008 Country Commercial Guide for U.S. Companies, op.cit.

[3] Ibidem.

[4] Zwolnienie to nie dotyczy dyrektorów spółek z ograniczoną odpowiedzialnością z udziałem kapitału zagranicznego.

[5] Правила определения квоты, условий и порядка выдачи разрешений работодателям на привлечение иностранной рабочей силы в РК от 19.06.01 г. № 836.

[6] Doing Business 2008, op.cit. W dwóch wspomnianych kategoriach Kazachstan znalazł się odpowiednio na 9. i 14. miejscu, a Polska na 40. i 21. miejscu.

[7] Doing Business In Kazakhstan: 2008 Country Commercial Guide for U.S. Companies, op.cit.

Rejestracja działalności gospodarczej w Kazachstanie

W rankingu dotyczącym łatwości prowadzenia działalności gospodarczej „Doing Business 2008”[1] przygotowanym przez Bank Światowy Kazachstan zajmuje 71. miejsce spośród najważniejszych gospodarek świata. Polska w tym rankingu wypada gorzej i plasuje się dopiero na 129. pozycji.[2]

            Przedsiębiorcy chcący eksportować do Kazachstanu powinni najpierw ustalić, w jaki sposób chcą być obecni w tym kraju. Mają do wyboru kilka wariantów. Najprostszą możliwością jest znalezienie partnera handlowego w Kazachstanie i sprzedaż towarów za jego pośrednictwem.

            Wybór odpowiedniego partnera jest jednym z kluczowych czynników sukcesu przedsięwzięcia, zważywszy na to, że w Kazachstanie biznes opiera się w większości na osobistych relacjach. O ile w kraju tym często łamane jest prawa, to więzi osobiste są najlepszą gwarancją uniknięcia strat i kluczem do rynku. Chociaż wiele zagranicznych firm obsługuje rynek kazachstański ze swoich regionalnych biur w Rosji, to obecności firmy w kraju nic nie zastąpi.[3]

            Aby znaleźć partnera handlowego i utrzymywać z nim relacje, można otworzyć przedstawicielstwo polskiej firmy za granicą. Przedstawicielstwo nie jest osobą prawną i nie jest uprawnione do prowadzenia działalności gospodarczej. Jego głównym celem jest zbieranie i udzielanie informacji, nawiązywanie kontaktów handlowych oraz przygotowanie rozmów i wizyt. Otwierając przedstawicielstwo nie jest się uprawnionym do osiągania dochodów.[4]

            Druga możliwość to założenie filii, „stałego przedstawicielstwa” przedsiębiorstwa działającego w Polsce[5]. Zgodnie z 43. artykułem Kodeksu Cywilnego Republiki Kazachstanu filia to wyodrębnione podrozdzielnie osoby prawnej znajdujące się poza jej miejscem rejestracji i wykonujące wszystkie lub niektóre jej funkcje, w tym funkcje przedstawicielstwa. Filia może wykonywać jedynie te rodzaje działalności, którymi zajmuje się firma-matka. Filia także nie posiada osobowości prawnej, lecz może prowadzić działalność gospodarczą. Jest uprawniona do zaciągania zobowiązań i nabywania praw w imieniu i na rzecz firmy-matki. Firma-matka odpowiada za wszystkie zobowiązania zaciągane przez filię. Nie jest przewidziany minimalny kapitał założycielski dla filii.[6]

            21. września 1994 roku została podpisana umowa między Rzeczpospolitą Polską i Republika Kazachstanu o unikaniu podwójnego opodatkowania. Dzięki temu dochody uzyskiwane przez filię nie są opodatkowane dwukrotnie.[7] W praktyce jednakże procedura ubiegania się o zwolnienie z podatku zgodnie z umową jest czasochłonna. Poza tym Firmy polskie, które świadczą usługi na terenie Kazachstanu dłużej niż rok są uznawane za „zakłady stałe” i zobowiązane do płacenia podatku.[8]

Trzecią możliwością jest zarejestrowanie działalności gospodarczej w postaci którejkolwiek ze spółek.[9] Najczęściej zagraniczni inwestorzy tworzą spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Może być ona utworzona samodzielnie przez zagraniczną osobę fizyczną lub prawną oraz przy udziale kazachstańskich osób fizycznych lub prawnych. Taka spółka staje się kazachstańską osobą prawną. Wiąże się to z pewnymi udogodnieniami, lecz również komplikacjami. Tak spółka nie będzie miała problemów z podwójnym opodatkowaniem, lecz aby otworzyć rachunek bankowy za granicą będzie musiała otrzymać licencję Narodowego Banku Republiki Kazachstanu.[10]

Minimalny kapitał założycielski to 100 miesięcznych indeksów przeliczeniowych (ros. месячные расчетные показатели). W roku 2008 kwota ta wyniosła 116 800 tenge, czyli ok. 973 USD.[11]

---

[1] Raport “Doing Business 2008” jest porównaniem warunków prowadzenia działalności gospodarczej, który prezentuje wskaźniki dotyczące regulacji prawnych i ochrony własności. Raport ten ma swoje ograniczenia – nie bierze pod uwagę tak ważnych aspektów prowadzenia biznesu, jak jakość infrastruktury, czy warunki makroekonomiczne. Aby uczynić dane z różnych krajów porównywalnymi, wszelkie wskaźniki odnoszą się do spółki z ograniczoną odpowiedzialnością prowadzącej swoją działalność w najbardziej znaczącym biznesowo mieście danego kraju.

[2] Doing Business 2008, www.doingbusiness.org.

[3] Doing Business In Kazakhstan: 2008 Country Commercial Guide for U.S. Companies, Department of Commerce of USA.

[4] A. Nuraniec, Kazachstan – przewodnik…, op.cit, s. 93.

[5] Rejestracja odbywa się w następującym porządku: po stwierdzeniu zgodności dokumentów założycielskich z ustawodawstwem kazachstańskim przez organy Ministerstwa Sprawiedliwości należy filię lub przedstawicielstwo zarejestrować w urzędzie statystycznym, a następnie zwrócić się do urzędu skarbowego z prośbą o wydanie numeru identyfikacji podatkowej dla kierownika przedstawicielstwa.

[6] Ambasada Republiki Kazachstanu (www.kazakhstan.pl).

[7] A. Nuraniec, Kazachstan – przewodnik…, op.cit, s. 75.

[8] A. Nuraniec, op.cit, s.135.

[9] W Kazachstanie istnieją następujące rodzaje spółek: jawna, komandytowa, z ograniczoną odpowiedzialnością, z rozszerzoną odpowiedzialnością, akcyjna otwarta i zamknięta.

[10] Ambasada Republiki Kazachstanu (www.kazakhstan.pl)

[11] www.zakon.kz.